Z cyklu: Dialogi sam na sam

- Co to znaczy być normalnym?
- Czy masz na myśli równowagę psychiczną, czy może...
przeciętny stan konta
przeciętne relacje międzyludzkie
wtapianie się w tłum
kłótnie
wiele nieprawdziwych przyjaźni
przeciętnego kota lub psa w domu
przeciętną inteligencję
przeciętny czas poświęcony na naukę
przeciętne hobby
przeciętny styl muzyczny
przeciętne upodobania
...przeciętność?
- Czy wszyscy chcą być normalni?
- Nikt tego nie chce. Ale jeszcze ważniejsze jest dla nich, by nikt nie był bardziej oryginalny.
- Ale to nielogiczne!
- Ludzie to nie rośliny. Jeśli nie są dość silni by samemu piąć się w górę, zrobią wszystko, by inni pozostali na dole.
- To bardzo źle.
- To nie ludzie są źli. Kiedy spoglądasz na zło głębiej, znajdziesz milion powodów, do których to doprowadziło. Ale masz rację. Świat jest pełen hipokrytów, egoistów, złodziei, terrorystów, pedofili, narkomanów...
- Na każdy zły uczynek istnieje nazwa?
- Sądzę, że tak.
- A na dobre?
- Filantrop, dobrodziej, bohater, misjonarz...
- Mówisz wolniej.
- Bo to trudniejsze. Dużo trudniejsze.
- Jesteśmy normalni?
- Oby nie.

W zielonej szacie czarne sny

Publikuję tekst napisany na potrzeby konkursu Pamięć Nieustająca. Nie został on nagrodzony, jednak jestem do niego bardzo przywiązana.

W

ciąż zielone krzaki kłuły ją w policzek, ale dziękowała Bogu, że tu rosły. „Jeśli świat się nie skończy, w moim ogrodzie będą rosły same krzaki.” Słońce dopiero wstawało, czuć było jeszcze wrześniowy, ciepły chłód. Wszak było jeszcze wcześnie, chyba piąta rano, czy coś koło tego. „Czy oni nigdy nie śpią? Czają się o każdej porze dnia i nocy. Nie wyjdziesz o takiej porze, żebyś się po kątach nie chował. Ale my to zakończymy.” Walczyła o życie bijąc się nie tylko z Niemcami, również z myślami toczyła nierówny bój. Miała skupiać się na wykonaniu poleceń przełożonego i przede wszystkim na przeżyciu, a tymczasem jej beztroski cynizm bił po oczach. Jej przełożeni i koledzy czasem między sobą cicho szeptali czy, jeśli tak to kiedy, ta pewność siebie, to coś co jest w jej ruchach, eleganckich i niebezpiecznych, jakby stale była przygotowana do ataku, wpędzi ją w kłopoty. A kłopoty w roku 1944 oznaczały prawie pewną śmierć.

Czasami zastanawiała się, co właściwie zaciągnęło ją do AK. Czy była to zbytnia brawura, która cechuje dziewczęta takie, jaką ona była dotychczas. Jest wojna, ach, pomyślała, co mi szkodzi, będę walczyć za Ojczyznę. Innym razem myślała o samotności. Całe dotychczasowe życie otoczona ludźmi, których kochała, to prawda, jednak wspólny język, tematy ten sposób myślenia, taki odważny, po prostu. Spróbowała, pewnego dnia zjawiła się na tajnej zbiórce. Nie zwróciła na siebie szczególnej uwagi zwierzchników. Prawie nic nie mówiła, zawsze miała na sobie ładnie wykrojony, ciemnozielony płaszcz, niezależnie od pogody. Nigdy nikomu tego nie powiedziała, nikt zresztą nie pytał, że pod płaszczem schowała broń ojca, którego gestapo zabrało na przesłuchanie. Nigdy z niego nie wrócił. Zdążył jednak nauczyć swoją córkę posługiwania się bronią automatyczną, co niewątpliwie uratowało jej życie w wielu nieprzyjemnych sytuacjach. To była najlepsza z wielu decyzji jej taty.

Kiedy zapytali, jaką funkcję chciałaby objąć, wiedzieli, że jest to pytanie jedynie formalne, bo idealnie nadawała się na łączniczkę. I ona też o tym wiedziała. Nikt nie nadaje się na skradanie tak, jak kot. Ona niemal była kotem. Z kotami łączyło ją jeszcze wiele cech, choć to dłuższa historia.

Czołg się ruszył. Nikt nie wyszedł z pokładu, żaden obskurny Niemiec nie rozstrzelał jej nędznego ciałka, które trwało niewzruszenie od godziny w bezruchu.  Przymknęła lekko oczy. Kiedy następnym razem otworzyła, nie zobaczyła pancernego pojazdu.. ostrożnie rozejrzała się w około. Maszyna odjechała. Dopiero wtedy dała sobie pozwolenie na długi, świszczący oddech ulgi, wraz z którym pozbyła się całego strachu, który powoli się w niej zadomawiał.

Już bez przeszkód dotarła do małego mieszkanka na jednej z wielu ulic Warszawy. Chłopcy spojrzeli na nią ze zdumieniem. Jako jedyna dotarła dzisiaj do bazy. Ulga rozbłysła w oczach oficera. Na chwilę zapanowała radość z powodzenia misji. Na chwilę. Bo misja dotyczyła dostarczenia wiadomości o prowadzeniu rozmów kapitulacyjnych. „Parszywy poniedziałek. Przeżyłaś tylko po to, żeby później cię zabili. Brawo. Choć drugi października będzie dnie bez wątpienia zapamiętanym. Teraz znów wszystko się zmieni.”

Rozmowy kapitulacyjne nie były ani dla niej, ani dla reszty żadnym zaskoczeniem. Początkowy zryw walk, taka chora euforia, że nareszcie, że zaczęło się… Po wszystkim zastanawiała się, co myśleli sobie oficerowie, kiedy wlewali do serc młodych Polaków Boga, Honor i Ojczyznę. A teraz wszystko się waliło. Pierwsza padła Sadyba. Pamięta jak zacięty wyraz twarzy miała sierżantka, wykrzykując z mocą, że chce swoje dziewczyny wyprowadzić z tego żywe i dlatego żadne przeniesienie nie wchodzi w grę. „Ironia losu. Ta kobieta była w gruncie rzeczy bardzo miła. Może jeszcze… zdążę zdezerterować?” Ale uważnie rozejrzała się po pokoju. Salon. Mała ława przesunięta pod ścianę, obraz Matki Boskiej a obok paprotka. I to wszystko. Reszta została sprzedana za jedzenie. To miejsce zubożało, tak jak wiele innych. Znikły fortepiany, drogie obrazy, boazerie. Tego dnia cały oddział do którego należała nerwowo rozsiadł się w pokoju i z trwogą słuchał słów oficera.

Podjęła decyzję, gdy spojrzała przelotnie na młodą dziewczynę skubiącą ze zdenerwowania paznokcie. Właściwie, to wcale o niej nie myślała. Była zajęta karceniem się za takie myśli. „Choć to dokończę. Ta jedna sprawa warta jest życia i dobrze o tym wiesz.”

Niemal całą noc przesiedziała na krześle, próbując wypatrzeć gwiazdy zza zasłoniętych firan. Niestety, w nocy z drugiego na trzeciego października nad Warszawą nie świeciła żadna. Zasłona zbliżającej się porażki je całkiem przysłoniła.

Już o siódmej Niemcy zaczęli wywozić żołnierzy do obozów jenieckich.  Już na początku oddzielili mężczyzn i kobiety, upychając ich w ciężarówkach. Widziała, że gestapo nie widzi w żołnierzach jeńców – traktowali ich, jakby z obrzydzeniem, widziała w ich oczach taką złość. Jakby zabicie Armii Krajowej wszystko ułatwiało. „Ile ziemia jest jeszcze w stanie pomieścić ludzkich ciał? Pewnie jeszcze bardzo dużo, biorąc pod uwagę liczbę ludzi upchanych w jednej ciężarówce.” A tymczasem mieli zostać potraktowani zgodnie z Konwencją Genewską. Żadnej przymusowej pracy, z wyjątkiem prac gospodarskich, lekarz, lekcje… Prawa jeńców wojennych.

Wysiedli na dworcu. Z megafonu rozległ się głos. Szorstki, nienawistny. PRZY KAŻDEJ PRÓBIE UCIECZKI STRZELAMY BEZ UPRZEDZENIA. „No tak. Jak najszybciej wytępić wolę walki. Chcą zasiać strach, ale… w sercach żołnierzy? Jaki to ma sens? Strzelali bez uprzedzenia już wcześniej , to przecież jasne, że nie zawahają się tego zrobić i później.” Tak jak się spodziewała, kilka starszych przełożonych przeniknęło do grupy młodszych żołnierek, by pomóc im i zaopiekować się nimi. Duchowo, bo przecież nie wiedziała, gdzie znajduje się Stalag VIC.

Żołnierki mimo wszystko zdziwiły się, gdy na peron nadjechały wagony bydlęce. Szepty, pomrukiwania, że według Konwecji Genewskiej powinny wyjechać normalnie, jak ludzie, myślały, że ciężarówki to kłopoty z innym transportem… „Głupie! Czeka nas tam śmierć! Po co miałoby nam być wygodnie. Jest wojna!” Ona też złościła się. Ale od pewnego czasu złościła się nieustannie. Na początku odbyła się rewizja. Wszelka broń miała zostać oddana. Zrobiła to z wielkim żalem, wszak miała ochotę jej użyć, ale swój ukochany automat schowała, w skrytce pod jedną z obluzowanych desek w podłodze. Jeśli będzie miała szczęście, znajdzie ją po wojnie, albo jakiś Polak w potrzebie użyje jej w słusznej sprawie.

Podróż trwała kilka bardzo niewygodnych godzin. W wagonach nie było gdzie usiąść, na jeden z nich przypadało co najmniej dwa razy zbyt wiele kobiet. Mimo to niektóre z nich był w stanie wesoło śpiewać, opowiadać dowcipy, snuć na głos marzenia, nawet się kłócić na mało znaczące tematy – byle by podtrzymać siebie i koleżanki na duchu. Z tego co dowiedziała się później wynikało, że około sześćset kobiet oddanych do niewoli jenieckiej było pomiędzy 15  a 20 rokiem życia, co stanowiło dwadzieścia procent ich wszystkich. Dwadzieścia procent młodych dziewczyn, które z powodzeniem mogły uciec nie mając przy tym palącego wyrzutu sumienia. Musiały odnaleźć w sobie wielką siłę, by zostawić w miarę bezpieczny dom i rzucić się w wir niebezpieczeństwa, gdzie błąd kosztował życie. A one miały prawo do popełniania błędów. Wcielając się do AK, odrzuciły ten przywilej.

Jak głosiła tablica na następnym peronie, ich niewola miała się odbyć w miejscowości Oberlagen, niedaleko granicy z Holandią. Nie widziały wioski, następne ciężarówki wysadziły je wprost przed złowieszczą bramą podobną do tych z obozów pracy przymusowej.

Dziewczyna we wciąż ciemnozielonym płaszczu usłyszała okrzyki grozy i jęki zawodu. Nie tylko brama wyglądała jak wyjęta z obozów. Błotnisty obszar, na którym z trudem stało siedem nędznych baraków. W pierwszym rekonesansie mrj Jaga wykazała, że brak tu również ogrzewania i ciepłej wody. Och, jakiż je tu czekał los!

Ustawiły się w dwuszeregu, nie pozbawią ich resztek godności, co to, to nie! Dobrze zrobiły, bo chwilę później spoglądały już na komendanta ich oflagu, gestapowca, którego niebieskich oczu nie zapomną do końca życia. Tak samo jak wygrażania  karabinem, krzyków i wyzwisk. Od początku był wyjątkowo wredny i kłamliwy. Potrafił kusić, przekonał kilka żołnierek, by przeniosły się do obozu pracy, w zamian za więcej jedzenia i mieszkanie. A potem próbował siłą, zdzierając dystynkcje wojskowe z mundurów. „Ty mały, wredny gestapowcu, nawet nie wiesz, jaką siłą dysponują kobiety, którym odebrano wszystko. A do tego trafiłeś na harde kobiety wcielone do wojska. Gorzej  nie mogłeś!”

Pierwszą noc spędziły rozmawiając. W ciemnościach było widać malutkie ognisko, które nie oświetlało praktycznie niczego. Nie polepszyło to im humorów, poczuły się jeszcze bardziej bezradne wobec wszechogarniającej fali nazizmu.  Brak ogrzewania dał im się we znaki, a prowizoryczne ogrzewanie stanowiły kawałki papierów, bardzo zniszczone krzesło, deski wyłamywane z prycz, a nawet drewniane latryny (o niej dziewczyna w zielonym płaszczu ułożyła piosenkę, po czym oddała ów płaszcz jakiejś chorej kobiecie) i jakieś pozostałości po poprzednich mieszkańcach. Widać było, że wobec nich również prowadzono politykę ekstremizmu, bo uschnięte drzewa miały objedzoną korę. Wyjedzona była również trawa i wszystkie możliwe do zjedzenia korzonki. Starały się nie nawet nie myśleć, jakie życie prowadzone ku zagładzie musieli tu wieść więźniowie przed nimi.

- Uwaga, oflag VI C! Baczność!- Rewizja stanowiła część codzienności jenieckiej. Jednak przyszła zima, a dziewczynom nie pozwolono się nawet ubrać. Stały więc, na baczność, czekając na polecenia komendanta, śnieg pozostawiał rany stopach a mróz zdawał się zamrażać nawet serca. Już w październiku 1944r. Oberlagen zostało wykreślone z listy obozów jenieckich, ze względu na tragiczne warunki panujące w oflagu. Z płonącej w sercu odwagi Zofia Majewiczowa, siostrzenica Marszałka Piłsudskiego zaintonowała piosenkę na poczekaniu, aby uczynić tak, jak Bóg uczynił Kubie.

Choć wszędzie postawiłem straż

Latryny mam połowę Raz w jasną noc do latryny

Zakradła się gromada

I ciągnie stamtąd desek trzy

Ach, czy to tak wypada?

Wszak latryna państwowy gmach

Ze swastyką na dachu

Wartownik wrzasnął och i ach

I zemdlał wnet ze strachu.

A gdy się ocknął

Pomknął w cwał

Hauptmana budzić w nocy

W Hauptmana dziki wstąpił szał

Że musiał wstać spod kocy

Więc za telefon chwyta wnet

Rozmowa alarmowa

I do Berlina daleko het

Odzywa się w te słowa: Najdroższy Fuhrerze nasz

Od trosk już tracę głowę

Choć wszędzie postawiłem straż

Latryny mam połowę*

„Może powinno ujść mojej uwadze, że nasz śmiech z każdym dniem staje się, powoli, ale jednak, nieco szalony. Cieszmy się. Niemal zapomniałam, że trwa wojna.”

Okrężną drogą, przez inne obozy, do stalagu VIC przysyłano paczki z żywnością od MCK. Zawsze z radością je przyjmowały, a niekiedy nawet wysyłały listy do rodzin. Nie żaliły się, najważniejsze było to, że nie zostały postawione przed plutonem egzekucyjnym. Miały parszywe szczęście. Naziści poszli niezwykle na rękę, pozwalając prowadzić różne działalności. Na przykład uczyć się. Było to ich jenieckie prawo, ale w Oberlagen respektowano zaledwie kilka z nich.

Urządzano więc lekcje matematyki, historii, fizyki. Nawet astronomia została wzięta pod lupę. Kobiety nigdy nie odrzucą możliwości dokształcenia się. Tak też lekcje stały się niezwykle popularne, a wkrótce kilka z nich urządziło też wieczorek poetycki. Grupa rozrosła się do tego stopnia, że zaczęto organizować przedstawienia teatralne i sztuki baletowe.

Niemcy starali się usilnie nękać patriotki, jeśli nie w sposób fizyczny, to przynajmniej psychiczny. Robili to tak zapamiętale, z taką namiętnością, że nieraz udawało się im przedobrzyć i zamiast potępić zniewolony oddział wojsk polskich, tylko się ośmieszali. Na przykład uwielbiali przerywać przedstawienia.  Podczas wystawiania „Królewny Śnieżki” jeden z gestapowców wtargnął na scenę i od razu zaczął wydzierać się na jednego z krasnoludków, oskarżając o kradzież chleba. Była to sytuacja tak absurdalna, krasnoludek zapomniał jaką kwestię miał właśnie wypowiedzieć. Zamiast grozy, nazista obudził Królewnę i tym sposobem stał się Księciem-Z-Przypadku. „Kto by pomyślał, że Treiber nadaje się na Księcia! Może gdyby nie był gestapo… Raczej gdyby nie było wojny. Zapisałybyśmy go do kółka!”

Dziewczyna bez zielonego płaszcza doskonale radziła sobie w każdej sytuacji. Nawet takiej, w której została przyłapana na szyciu biało-czerwonych flag. Została surowo ukarana, ale przeżyła. Pewnie dzięki wciąż zmieniającej się sytuacji na froncie. Rankiem 6 lutego, kobiety usłyszały coś, czego nie słyszały od dawna. Rumor przedsmaku prawdziwej wojny! Dwa alianckie samoloty myśliwskie ostrzelały stalag w Molsdorfie. Gen. „Żaczek” zginęła, dostając kulę w brzuch i kręgosłup. Szesnaście innych kobiet zostało rannych. Niemcy jednak wszystko umieli wykorzystywać propagandowo. Pochowali gen. „Żaczek” z honorami. Patriotki mrużyły tylko oczy, gdy naziści oddali salwę honorową, gdy przybyły wieńce z Wermahtu i Włoch. Oczywiście, wszystko pod okiem kamery, skwapliwie rejestrującej krokodyle zły tych panów. Później wszyscy mogli zobaczyć jak „wspaniałomyślni” i „honorowi” są przyszli panowie świata.

Przyszli, ale niedoszli. W ostatnich dniach regularnej wojny Niemcy wręcz zabiegali o to, żeby jeńcy mówili o nich jak najlepiej. Dawali klucze do magazynów, żeby zobaczyły, że są puste. Pozwalali chodzić do bauerów, kupować u nich ziemniaki i chleb. Bardzo starali się zyskać w oczach patriotek. Wiedzieli, że wszystko się wali. Ich dniem sądu był 12 kwietnia. Bardziej dokładnie okolice godziny osiemnastej. Polski czołgista z dywizji gen. Maczka wyzwolił oflag Oberlagen. Gdy wyszedł z pokładu był tak umorusany, że jedna z żołnierek zagadała do niego po angielsku. Jego zdziwienie było wyjątkowo polskie, więc pomyłka szybko się wyjaśniła. Tak częste myśli o zemście ziściły się: znienawidzony Treiber dostał kulę w łeb. A komendant szybko się poddał. Teraz to on był w niewoli.

Zwarte i gotowe znów ustawiły się w szeregu. Znów chciały walczyć, chociaż były w fatalnym stanie. Były przekonane, że to nie koniec wojny. Jednak płk Stanisław Koszustki przyjął ze spokojem raport od por. Marii Milewskiej już po wyzwoleniu obozu.

A Dziewczyna w zielonym płaszczu? Ona mogła być każdą z nich. Jedną z setek. Jej losy są wspólnymi losami bohaterek wojny, która się skończyła. Pomyślmy czasem, co mogły czuć, a staje się to łatwiejszym zadaniem, gdy usłyszymy smutną mamrotaną, to znów wykrzykiwaną z grymasem na twarzy piosenkę:

Wokoło moczary, dzikie pustkowia

W sercu apatia, tęsknota wre

Że nam smutno

Nikt się nie dowie

Że serce płacze, że jest źle

Już idzie mięta, pijmy dziewczęta, utopmy troski w blaszanki dnie

Choćbyśmy chciały, nikt się nie dowie

Jak źle w stalagu VIC**

Kaitsu

Obydwa teskty piosenek są zaczerpnięte ze wspomnień żołnierek rzeczywiście przebywających w stalagu Oberlagen. Wspomniane wydarzenia pochodzą jednak z dwóch stalagów, wspomnianego oraz oflagu Molsdorf. Akcja dziejąca się w Warszawie została zaczerpnięta ze wspomnień łączniczki. Osoby wspomniane z nazwiska lub imienia istniały naprawdę. Jedynie główna bohaterka to fikcyjny, acz symboliczny, profil psychologiczny.

Jan i Małgorzata

Dziś wieczór wracam do baśni, podań i legend. Pisarze często ukrywali w nich przesłanie dla człowieka jako takiego –starego i młodego. Taką mądrość nazywamy morałem, puentą. Zawiera treści uniwersalne i ponadczasowe. Istnieje wiele wersji jednej opowiastki a zależnie na której się dziecko wychowa, tak morał widzi.

Uśmiech to dobra rzecz. Pokaże i ukryje. Pomoże i zaszkodzi. Uśmiech osoby obdarowanej jest skarbem lub dobrą puentą.

Jak dorośli widzą bajki? Jako potencjalny usypiacz ich pociech? Nie wiem. Jestem dzieckiem. Dla mnie oni to bajka. Słyszeć o nich, nie tylko o tym co wydarzyło się kilka lub kilkanaście lat temu, może być o tym co wydarzyło się przed chwilą. To jest nauka. Nauczyciel, który daje nam kawałek siebie, chcemy o nim opowiadać i przekazywać innym. Bo co, bo wydaje się nam śmieszna bądź tragiczna? Nie.

To o Tobie mówi bajka

Czuję się częścią historii, którą ktoś mi opowiedział. To budujące. Niewielu jest ludzi z wybitnym talentem do pisania bądź opowiadania historii. A jednak wszyscy to robią. O nas bajka mówi, bo my mówimy o niej, choćbyśmy byli tylko w jednym zdaniu a wielu przekazywało wieść o tym dalej, to róbmy to. Jesteśmy bajką.

Wróżka sypnęła magicznym pyłem, świat przysłoniła złota poświata i odtąd zaczęła się historia.

Słońce z nową energią wspięło się ponad lazurowy ocean. Delfiny, radosne stworzenia, zabawiały się skacząc ponad wodę. Łagodne podmuchy podzwrotnikowych wiatrów zaniosły ciepłe powietrze wprost do okna sypialnii Jana. O właściwie nie była sypialnia. To były wszystkie możliwe pokoje w jednym, dwóch pomieszczeniach. Jan Zamoyski mieszkał w małym domku pokrytym strzechą. Mieszkanko ani nie wyglądało bezpiecznie, ani takie nie było. Sprawiało wrażenie, jakby chwiało się a za chwilę miało się zawalić przy mocniejszym powiewie nieco mniej przyjaznego wiatru. Ale Jana nie zrażała konstrukcja chatki, którą sam zbudował. Najważniejsze, że znajdowała się na najspokojniejszej i najpiękniejszej plaży jaką widział. Nie znajdą go tu żadne radary, wyspy nie ma również na mapie.

Jakby to, że jest najbardziej poszukiwanym przestępcą w Europie nie miało najmniejszego znaczenia.

Tutaj czas nie istniał. Były tylko wschody i zachody słońca, Jan po roku przestał liczyć dni i godziny. Na nic nie czekał, nie miał żadnych zobowiązań. Posiadał jedyną białą koszulę, którą przestał nosić, gdy tylko odkrył, że stanowi doskonałą moskitierę. Może trochę zbyt małą, ale okienko zawsze można zmniejszyć. Dla mnie to nie do pomyślenia. Muszę dziś zamknąć okno, jutro wymienić moskitierę na większą. Człowiekowi z wyspy po świecie w którym się urodził został tylko ojczysty język. W tym języku śpiewał chwaląc życie samotnika otoczonego towarzystwem zwierząt. Zasypiał i budził się szczęśliwy. Z dala od wszystkiego co kochała Małgorzata.

• Rozpiera mnie dziś energia! - krzyczał telewizor w malutkiej restauracji. Pani Małgorzata Sapiecha z ironicznym uśmieszkiem błąkającym się po niegdyś pięknych ustach obdarzała wszystkich: od telewizora po prezydenta. Już widać, że Gośka to kobieta sukcesu? Nie? A jeśli powiem, że zna się na markach aut, ma ich kilka, na różne okazje, ba, sama na nie zarabia, podobnie jak na cotygodniową kosmetyczkę, manikiur, pedikiur, najnowsze blendery, inne pierdółki i sprzątaczkę, to już widać? Jak przez mgłę? Co miesiąc zapraszana jest na bale charytatywne, oczywiście, że w sukienkach z najnowszych kolekcji? No teraz to już pełną gębą.

Małgorzata dopiero za drzwiami swojej sypialni jest Gośką. Rzuca szpilki w kąt, włącza po raz setny Titanica z pudełkiem lodów czekoladowych w ręku. Powoli jej oczy robią się wilgotne. Do piosenki Celine Dione nie wytrzymuje i zanosi się bezgłośnym płaczem. Twarz skrzywia tragiczny grymas krzyku, który nigdy nie przetnie obezwładniającej ciszy. Trwa tak przez kilka minut. One nie wydawały się wiecznością, one nią były, ale tylko w tych krótkich chwilach pozwalała im się uzewnętrznić. Tak zasypia. Bezradna w tym bogactwie. Zagubiona w świecie, który zna lepiej niż fabułę Titanica. Od ilu to już lat? . Nie potrafi już liczyć lat, choć jej praca miała mieć charakter długofalowy. Inwestycja na lata, potem miała wrócić na wieś, wyjść za mąż i żyć, wreszcie żyć bez trosk. Nigdy nie doczekała się powrotu. Wrosła, jej sukces okazał się być jej łańcuchem. Awans po awansie, ładna buzia (pomógł plastyk), zgrabne nogi, jakaś tam inteligencja i niesamowita wręcz intuicja, pozwalająca obrócić się we właściwą stronę o właściwym czasie. W ten sposób dostała się na swój szczyt kariery. Pani dyrektor Sapiecha, szycha w swojej branży wiedziała jak wydać książkę. Emblemat jej wydawnictwa widniał na książkach nie tylko najwybitniejszych autorów, to autorzy stawali się bardziej wyraziści, dzięki małemu znaczkowi na grzbiecie powieści. Wybierała tylko najlepsze, miała nos krytyka kulinarnego, wzrok grafika. Czasem mówiła o książkach jak o muzyce duszy, nigdy nie jednakowej.

Zakładając małe wydawnictwo zaciągnęła spore długi na sprzęt i lokal. Jednak pasja czytania coraz to nowych tytułów i grono przyjaciół wspomagających ją w tym wręcz szalonym przedsięwzięciu dawała jej to coś. A właściwie COŚ, bo to była hybryda łącząca opór, zaangażowanie, wiarę i trochę pieniędzy na rozkręcenie interesu. Początkowo do późna przesiadywała na stosunkowo dużym poddaszu i czytała, zanurzała się i tonęła, a kiedy już całkowicie traciła świadomość była zupełnie kimś innym, głównym bohaterem lub narratorem. Kiedy delikatnie przewracała ostanie stronnice maszynopisów, jej nogi same znajdowały wyjście na balkonik. Tam oglądała gwiazdy. Piękne konstelacje, urzekały ją także dlatego, że zupełnie nic o nich nie wiedziała. Przez życie kierowała się wieloma zasadami a jedna z nich mówiła, że nie trzeba wiedzieć wszystkiego. Chociaż z wiedzą była od zawsze za pan brat, dawała swoim przyjaciołom dojść do głosu, coś opowiedzieć, czegoś ją nauczyć. Wtedy oni mieli satysfakcję, że Małgorzata, ach, ta mądra Małgorzata, jest zainteresowana, że są jej równi. A ona miała czas poprzyglądać się człowiekowi, pocieszyć się jego radością, tymi iskierkami w oczach, towarzyszącym często bardzo dobrej opowieści o pasji, marzeniu, czymś niezwykle istotnym.

Na strychu rozmyślała nad tematem powieści, płynności i stylu. Często zasypiała o świcie, i to wcale nie w łóżku a w fotelu, jedynym wygodnym meblu w tej spartańskiej pracowni.

-Nienawidzę przypływów. - Chatkę znów poderwało. Kolejny przypływ, kolejna nieprzemyślana budowla. Łódka już dawno popłynęła w siną dal, więc o szukaniu koszuli nawet nie ma co marzyć. Oczywiście mógłby taką łódkę zbudować, ale nie miał narzędzi. O kolejną koszulę, będzie bardzo trudno, jeśli to nie jest niemożliwe. Najlepsza alternatywa koszuli? Długie liście bananowca. Albo brak okna.

Zalanie starej siedziby, pozwoliło na zbudowanie drugiej, którą tym razem wybrał jednak w innym miejscu, bo nabrzeże już mu się znudziło. Przeniósł drobne drzewka powalone przez wiatr i stworzył z nich konstrukcję malutkiego mieszkanka. Na szczęście w ostatniej chwili przypomniał sobie o drzwiach, więc nie wybudował sobie sam małego więzienia.

Wyspa nawet dla niego była tajemnicą. Nigdy nie zagłębił się w jej czeluścia, nigdy nie czuł do tego pociągu. Miała w sobie coś tajemniczego, napawającego uczuciem strasznej tajemnicy. Im bliżej wybrzeża, tym wydawał mu się weselsza. Szanował kawałek tej ziemi, którą mu ofiarowała i to chyba dlatego nic złego mu się jeszcze nie stało. Nie umarł z głodu, zimna, pragnienia, gorąca ani niebezpieczeństwa.

Człowiek ma pociąg do nazywania. Jest to naturalna kolej rzeczy, że sami wybieramy jak coś lub ktoś będzie przez nas nazywamy, choć może to być bliskie albo wręcz identyczne z tysiącami innych ludzi. Jan nie chciał nazywać wyspy Wyspą. Wolał coś innego, coś co bardziej odzwierciedlało by jej charakter.

Nibylandia. Ta dziecięca nazwa znana mu z lat, gdy był jeszcze młody i niewinny. Dosłownie niewinny, bo do tego czasu jego kartoteka potrzebowała oddzielnej szafki. Gdzie się nie ruszył łamał prawo ustanowione przez brytyjską królową i jej parlament. Dlaczego nie mógł się zmieścić w ramach prawa? Był pewien, że znalezienie normalnej pracy i założenie normalnej rodziny to nie byłby wielki problem. A jednak on nie był normalny i nie chciał normalnie żyć. Kradł więc tak, żeby go zauważono, grał na giełdzie, okradał kasyna, czynił rozboje w biały dzień. A potem kradł samochód i jechał hen, w dal dopóki nie dogoniła go policja. Jednak żadnego wyroku w pełni nie odsiedział. Pokazywał biurokrację tu i teraz wręczając liczne łapówki. Trochę to trwało, zanim doszukał się wśród policjantów takiego, co by wziął. Jednak zawsze się udawało. W każdym większym mieście, w różnych stanach i krajach pieniądze brały górę nad jednym lub dwoma stróżami prawa, mecenasami, sędziami, ofiarami jego przestępstw. A Nibylandia była krwawa, niebezpieczna i niewinna. Tworzyła ją walka między dobrem a złem i dzięki temu była tak czysta, bez skazy. Nie da się powiedzieć, że świat w którym zła nie ma w ogóle jest dobrym światem. Takiego miejsca nie ma, nawet ludzkiej i nieludzkiej wyobraźni. On starał się tworzyć taki świat. Tworzył zło, ujawniał je, karał za nie. W jaki sposób? Każde przestępstwo dokumentował, a kiedy upewnił się, że przepadł jak kamień w wodę, dowody wysyłał na adres każdej placówki karnej i sądowej jaką znalazł. Zdrajcy wpadali zawsze.

-A teraz podsmażamy... i ostrożnie wyciągamy na talerz, uważając, aby kabaczek się nie rozpadł. Polewamy wcześniej przygotowanym sosem... i bon apetit! - Wesoły uśmiech zdecydowanie zbyt chudej kucharki telewizyjnej wydawał się podejrzany. Małgorzata szukając przepisu na pyszne danie postanowiła poszukać w starych przepisach babci. Zaprosiła kilkoro przyjaciół na swoje trzydzieste urodziny i chciała chociaż raz coś ugotować.

Kabaczek się rozpadł. Już piąty z kolei! Gotować każdy może, ale nie każdy powinien. Składniki drżały w jej dłoniach, cięcia wychodziły grube i niezgrabne, a zapach... Nigdy więcej.

• Włoska restauracja Oasi, słucham?
• Chciałbym zamówić pięć dań z waszej karty, porcje dla czterech osób. Nieważne jakich dań.
• Mamy do dyspozycji...
• Nieważne. Liczy się jakość i szybkość dostarczenia pod Wileńską 33.
• Ach... - kobieta po drugiej stronie słuchawki zamarła w bezruchu. Jeszcze nigdy nie dostała takiego zamówienia. Szef chyba się popłacze ze szczęścia, albo ona się popłacze, bo on jej nie zwolni. - Czy mogę zaproponować coś do picia?

• Przydałby się sok. Dobrany do dań. Liczę na profesjonalizm. Do usłyszenia.

Włochy... piękne miejsca, magiczne. Za każdym razem coś przeszkadzało jej jednak w... jej odczuciu czarów. Może ich nie ma? Niemożliwe. Małgorzata całe życie wierzyła w magię. Bo jest magiczna. Bo ją ujarzmia. I wyzwala. Łączy a jednocześnie rozdziera. Boleśnie. Kojąco.

Kobiety są zmienne.

Mężczyźni? W tym przypadku nigdy. Silny wiatr wiał tej nocy na wyspie. Księżyc był jasnym sierpem Demeter. Z zatoki doskonale słychać było syreni śpiew. Przypominał wycie wiatru i fale rozbijające się o brzeg. Widać było mrugającą rozmowę gwiazd. Nikt nie widział wewnętrznej walki jednego, słabego człowieka.

Wróci? Umrze na wyspie?

Tej nocy gwiazdy spoglądały na ważniejsze wydarzenie. Jan również je widział. Stał i patrzył jak z frachtowca wylewa się ropa, jak tworzy wielką kałużę na wodzie. Jak statek z krzykiem załogi zatrzymuje się i patrzył nawet wtedy, kiedy zdezorientowany kapitan wyjrzał przez mostek kapitański, potem przechylił się przez burtę, jakby to co oglądał było ciekawym widowiskiem, a nie katastrofą biologiczną. Marynarze podnieśli ton. Wymachiwali przy tym pięściami, chcąc ustalić kto zawinił. Jeśli nikt się nie przyzna, wszyscy stracą pracę. Większość z nich ledwo ukończyła szkołę marynarską, albo zatrudniono ich w ramach pomywaczy na wzór dawnych korsarzy.